Polska spółka ma prawo wyemigrować za granicę – transgraniczna zmiana siedziby spółki cz. II

biuro zarządu

Tematem transgranicznej zmiany siedziby spółki zajmowaliśmy się już w sierpniowym wpisie. Wydane niedawno orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej każe na nowo przyjrzeć się polskim regulacjom w kontekście ich zgodności z prawem Unii Europejskiej. Zdaniem bowiem Trybunału, polskie przepisy stoją w sprzeczności z unijną swobodą przedsiębiorczości.

Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrosło na kanwie sprawy polskiej spółki Polbud – Wykonawstwo sp. z o.o. (Polbud). 30 września 2011 r. zgromadzenie wspólników Polbud podjęło uchwałę o przeniesieniu siedziby spółki do Luksemburga. W uchwale nie wskazano by przeniesienie siedziby spółki wiązało się z przeniesieniem siedziby zarządu czy też miejsca rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej. Na skutek podjętej uchwały sąd rejestrowy wpisał w KRS otwarcie likwidacji Polbud. Po formalnym zarejestrowaniu Polbud w Lukseburgu (pod nową nazwą Consoil Geotechnik Sàrl) spółka złożyła wniosek o wykreślenie z KRS. Sąd rejestrowy odmówił wykreślenia, żądając przedłożenia dokumentacji, z której wynika faktyczne przeprowadzenie likwidacji (tj. zakończenie działalności w Polsce). Polbud zaskarżył stanowisko KRS’u i sprawa trafiła aż przed Sąd Najwyższy, który wystosował zapytanie do TSUE.

TSUE zajął się przede wszystkim dwoma pytaniami:

  1. Po pierwsze, czy w zakres swobody przedsiębiorczości wchodzi możliwość transgranicznej zmiany siedziby spółki bez jednoczesnego przeniesienia miejsca rzeczywistej siedziby spółki (tj. miejsca prowadzenia działalności gospodarczej)?
  2. Po drugie, czy zgodne z przepisami UE są przepisy krajowe, które wymagają przeprowadzenia pełnej likwidacji spółki mającej zamiar transgranicznej zmiany siedziby?

Jeżeli chodzi o pierwsze pytanie to TSUE wskazał, iż w kwestii badania powiązania spółki przenoszącej siedzibę z krajowym systemem prawnym państwa przyjmującego, istotne są jedynie przepisy państwa przyjmującego. Oznacza to, że jeżeli państwo przyjmujące nie wymaga, aby wraz z transgraniczną zmianą siedziby spółki doszło do zmiany miejsca wykonywania działalności gospodarczej, wówczas spółka może dokonać zmiany siedziby bez zmiany miejsca wykonywania działalności gospodarczej. W omawianym przypadku przepisy Luksemburga nie wymagały przeniesienia miejsca wykonywania działalności gospodarczej ergo polskie regulacje prawne muszą akceptować możliwość takiej zmiany siedziby, gdyż mieści się ona w zakresie swobody przedsiębiorczości spółki.

ship-2787544_1280

Co do drugiej kwestii TSUE przyjął, że przepisy k.s.h. które wymagają przeprowadzenia likwidacji spółki (tj. zakończenia bieżących interesów, ściągnięcia wierzytelności, wypełnienia zobowiązań i upłynnienia majątku spółki, zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli, złożenia sprawozdania finansowego z dokonania tych czynności oraz wskazania przechowawcy ksiąg i dokumentów likwidowanej spółki) przed wykreśleniem spółki z KRS w ramach procedury transgranicznej zmiany siedziby stanowią ograniczenie swobody przedsiębiorczości gwarantowanej Traktatem o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 49 i 54 TFUE).

Jednocześnie TSUE zauważył, że państwa członkowskie mogą ograniczać swobodę przedsiębiorczości o ile jest to uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego – przykładowo: ochroną wierzycieli, wspólników mniejszościowych czy pracowników przeniesionej spółki. Natomiast polskie przepisy przewidują ogólny obowiązek przeprowadzenia likwidacji bez względu na rzeczywiste ryzyko naruszenia interesów wierzycieli, wspólników mniejszościowych i pracowników oraz bez możliwości wyboru mniej restrykcyjnych środków mogących chronić te interesy. Co się tyczy w szczególności ochrony interesów wierzycieli, jak zaznaczyła Komisja Europejska, ustanowienie gwarancji bankowych lub innych równoważnych zabezpieczeń mogłoby zapewnić odpowiednią ochronę wspomnianych interesów. Takie podejście stanowi de facto wyraz domniemania winy w działaniu spółki, która planuje transgraniczną zmianę siedziby.

Tezy przedstawione przez TSUE wskazują na to, że polskie prawo nie może wymagać „zwinięcia” działalności w Polsce przy okazji transgranicznej zmiany siedziby zupełnie niezależnie od okoliczności faktycznych, które temu towarzyszą. Innymi słowy, transgraniczna zmiana siedziby polskiej spółki do innego kraju powinna być możliwa bez konieczności zlikwidowania działalności w Polsce. Granice Polski zostały dla spółek otwarte.

Chętnych do zapoznania się z orzeczeniem TSUE zapraszam tutaj.

Pierwokup akcji lub udziałów

biuro zarządu, spółki z o.o, strefa wspólnika

Pewnym standardem w statutach, umowach spółek jak i w różnego rodzaju umowach inwestycyjnych stały się klauzule ograniczające obrót udziałami/akcjami. Ich celem jest ochrona trwałości inwestycji w spółkę oraz zabezpieczenie się przed wrogim przejęciem. Jednym z najbardziej popularnych rozwiązań jest pierwokup. Nie zawsze jednak zdajemy sobie sprawę z jakich środków prawnych możemy skorzystać przy egzekwowaniu prawa pierwokupu.

Pierwokup, zgodnie z założeniami przyjętymi w art. 596 i następnych kodeksu cywilnego, polega na zastrzeżeniu pierwszeństwa kupna oznaczonej rzeczy na wypadek, gdyby właściciel chciał dokonać sprzedaży na rzecz osoby trzeciej. Przykładowo: prawo pierwokupu samochodu umożliwia odkupienie tego samochodu w przypadku, gdyby jego właściciel miał zamiar dokonać sprzedaży komu innemu. Wykonanie prawa pierwokupu wymaga zachowania pewnej kolejności działania. Właściciel rzeczy obciążonej prawem pierwokupu, noszący się z zamiarem jej sprzedaży osobie trzeciej, powinien zawrzeć z tą osobą umowę sprzedaży pod warunkiem, że osoba uprawniona z prawa pierwokupu z niego nie skorzysta. Następnie, właściciel zawiadamia uprawnionego z prawa pierwokupu o zawartej umowie warunkowej oraz informuje go o możliwości wykonania prawa pierwokupu. W razie złożenia oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, między właścicielem a uprawnionym z prawa pierwokupu dochodzi do skutku umowa o takiej treści jak umowa warunkowa. Innymi słowy można przyjąć, że uprawniony z prawa pierwokupu „przejmuje” umowę sprzedaży. Natomiast jeżeli osoba uprawniona nie skorzysta z prawa pierwokupu w ustalonym terminie, wówczas umowa dochodzi do skutku między właścicielem a pierwotnym nabywcą. W analogiczny sposób działa pierwokup zastrzeżony wobec akcji lub udziałów w spółce.

Co jednak jeżeli właściciel postąpi nielojalnie i zawrze umowę bezwarunkową? W pierwszej kolejności uprawnionemu z prawa pierwokupu przysługuje prawo do odszkodowania (art. 599 § 1 kodeksu cywilnego). Niemniej już samo udowodnienie wysokości szkody w przypadku naruszenia prawa pierwokupu może nastręczać trudności. Nadto, w doktrynie raczej przyjmuje się, iż zakres odszkodowania obejmuje jedynie tzw. ujemny interes umowny. Oznacza to, że odszkodowanie dotyczy wyłącznie rekompensaty strat poniesionych w związku z nie zawarciem pożądanej umowy. Do takich strat można zaliczyć koszty zawarcia umowy pierwokupu, a także w pewnym zakresie zbędne wydatki i nakłady poniesione w związku z tym, że liczyło się na nabycie przedmiotu pierwokupu. Z uwagi na powyższe ograniczenia, roszczenie odszkodowawcze zwykle nie będzie satysfakcjonujące. Alternatywnym rozwiązaniem jest zastrzeżenie kary umownej w określonej wysokości na wypadek, gdyby pierwokup został naruszony. Kara umowna jest swoistym środkiem dyscyplinującym, który umożliwia dochodzenie zapłaty z góry określonej sumy niezależnie od poniesionej szkody (nawet, gdy szkody w ogóle nie ma). Sęk w tym, że kara umowna musi zostać zastrzeżona w umowie ustanawiającej pierwokup, o czym nie zawsze się pamięta. Nie wspominam już o tym, że negocjowanie wysokości kar umownych zwykle jest procesem trudnym i budzącym wrogość po drugiej stronie stołu.

pexels-photo-70292

Istnieje jednak jeszcze trzecia, ciekawa droga do zabezpieczenia zastrzeżonego prawa pierwokupu. Kodeks cywilny przewiduje instytucję bezskuteczności względnej tzw. ius ad rem. Artykuł 59 kodeksu cywilnego stanowi, że w razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna. Pozornie wydaje się, iż ten przepis nie będzie do końca pomocny przy naruszeniu prawa pierwokupu, bowiem nawet jeżeli sąd uzna nielojalną sprzedaż za bezskuteczną, to jaką korzyść z tego będzie miał uprawniony z pierwokupu? Otóż Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 października 2008 r. (sygn. Akt II CSK 221/08) przyjął niezwykle ciekawą interpretację art. 59 kodeksu cywilnego w kontekście prawa pierwokupu. Sąd uznał, że umowa sprzedaży zawarta wbrew prawu pierwokupu jako umowa bezwarunkowa, może zostać w trybie art. 59 kodeksu cywilnego uznana za zawartą pod warunkiem, że uprawniony z prawa pierwokupu  nie skorzysta z niego w przewidzianym terminie. Innymi słowy, mimo iż właściciel rzeczy lub prawa obciążonego pierwokupem dokonał bezwarunkowej sprzedaży, na mocy wyroku sądu taka sprzedaż może zostać potraktowana jako warunkowa. W efekcie osoba uprawniona z prawa pierwokupu będzie mogła po uprawomocnieniu się wyroku złożyć oświadczenie o skorzystaniu z prawa pierwokupu i nabyć rzecz lub prawo obciążone prawem pierwokupu.

Cytowane orzeczenie Sądu Najwyższego co prawda dotyczyło sprzedaży nieruchomości i zostało skrytykowane przez glosatorów niemniej wydaje się, że można je potraktować jako ogólną wskazówkę co do sposobu rozumienia art. 59 kodeksu cywilnego w kontekście wszelkiego rodzaju klauzul pierwokupu. Powyższe rozwiązanie to poważna furtka umożliwiająca egzekwowanie prawa pierwokupu udziałów lub akcji w spółce nawet, jeżeli nie zabezpieczono się innymi środkami (np. karą umowną). Zachęcam do zapoznania się z orzeczeniem tutaj.

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) a sprawozdanie z działalności spółki – część II

biuro zarządu, przedsiębiorstwo

W poprzednim wpisie informowałem o zmianach w zasadach sporządzania sprawozdań z działalności spółki i zyskujących na znaczeniu wiadomościach dotyczących wskaźników niefinansowych spółki. Dzisiaj chciałbym zająć się bardziej szczegółowo kwestią tego, jakie obowiązki w zakresie społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) nałożył ustawodawca na największych graczy na rynku. (więcej…)

Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) a sprawozdanie z działalności spółki

biuro zarządu, przedsiębiorstwo

Od przyszłego roku sprawozdanie z działalności spółki obejmować będzie nie tylko istotne informacje o stanie majątkowym i sytuacji finansowej spółki, ale zostanie poszerzone o dodatkowe elementy. Mowa tu o raportach CSR, czyli danych z zakresu odpowiedzialności społecznej przedsiębiorstw. (więcej…)

Rezygnacja złożona samemu sobie, czyli jak SN kształtuje rzeczywistość korporacyjną

biuro zarządu, strefa wspólnika

W jednym z moich niedawnych wpisów zająłem się kontrowersyjną (ale trafną co do samej tezy) uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2016r. Sama teza nie wyjaśniała nam wszystkiego – ukazało się jednak uzasadnienie uchwały, które rzuca nowe światło na omawiane zagadnienie. Co jednak ciekawsze, uzasadnienie uchwały przynosi nam, ukradkiem, całkiem nową tezę – czy jedyny członek zarządu może w ogóle zrezygnować z pełnienia funkcji, a jeśli tak – komu ma złożyć oświadczenie?

(więcej…)

Brak możliwości rezygnacji – kiedy nie można się rozstać z pełnioną funkcją?

biuro zarządu, przedsiębiorstwo

W ostatnim wpisie zająłem się ważną uchwałą SN dotyczącą rezygnacji z funkcji członka zarządu. Tym razem muszę zabrać głos na kanwie kolejnej uchwały Sądu Najwyższego (choć tym razem nie siedmiu, a jedynie trzech sędziów) z dnia 7 kwietnia 2016 r., III CZP 84/15. Uchwała dotyczy rezygnacji jedynego likwidatora w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zachęcam więc do czytania!

(więcej…)

pobrane (1)

„Rodzinny Śląsk” – na Śląsku rusza projekt dla Firm Rodzinnych

biuro zarządu, efektywne inwestowanie, strefa wspólnika

Regionalna Izba Gospodarcza w Katowicach rusza z nowym projektem skierowanym do Firm Rodzinnych – „Rodzinny Śląsk”. Pierwsze spotkanie odbędzie się 14 kwietnia o godzinie 17:00 w siedzibie Izby. Wydarzenie zapowiada się ciekawie.

firmy-rodzinne

(więcej…)

Group of business people assembling jigsaw puzzle and represent team support and help concept

Jak złożyć rezygnację z funkcji Członka Zarządu?

biuro zarządu

Sąd Najwyższy przesądził, iż w spółkach kapitałowych Członkowie Zarządu składają rezygnację na ręce osób uprawnionych do reprezentacji spółki – a więc innego Członka Zarządu lub prokurenta. Kwestia tego, jak skutecznie można zrezygnować z funkcji w Zarządzie ma ogromne znaczenie praktyczne. Brak jednolitego stanowiska w tej materii przysporzył sporo trudności spółkom, członkom zarządów (i ich prawnikom :-)).

1549483_526544084110280_740008728_n

(więcej…)

1 2 3 6