Darowizna udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest szczególną formą zbycia udziałów, która w praktyce rodzi liczne wątpliwości co do wymaganej formy prawnej. Problem ten dotyczy w szczególności relacji pomiędzy przepisem art. 180 Kodeksu spółek handlowych, regulującym formę zbycia udziałów, a przepisem art. 890 Kodeksu cywilnego, który określa zasady wpływające na formę umowy darowizny. Ze względu na niejednoznaczność tych regulacji, zasadne jest bliższe omówienie zasad dokonywania darowizny udziałów oraz skutków niezachowania właściwej formy.
Forma zbycia udziałów w spółce z o.o.
Kodeks spółek handlowych wprost określa formę, w jakiej może dojść do zbycia udziałów, ich części lub ułamkowej części. Zgodnie z art. 180 § 1 k.s.h., zbycie udziałów powinno nastąpić w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i znajduje zastosowanie do wszystkich czynności rozporządzających udziałami, niezależnie od ich odpłatnego bądź nieodpłatnego charakteru.
W przypadku spółek, których umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy, ustawodawca dopuścił również możliwość zbycia udziałów przy użyciu wzorca udostępnionego w systemie teleinformatycznym.
Po dokonaniu zbycia udziałów strony są zobowiązane zawiadomić spółkę o przejściu własności, dołączając dokument potwierdzający dokonanie tej czynności.
Forma umowy darowizny udziałów
W odniesieniu do darowizny udziałów kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy dla skuteczności tej czynności konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego, o której mowa w art. 890 § 1 k.c., czy też wystarczająca jest forma przewidziana w art. 180 k.s.h.
Wydaje się, że przeważa stanowisko zgodnie z którym przepis art. 180 k.s.h. stanowi regulację szczególną wobec przepisów Kodeksu cywilnego i w sposób kompleksowy określa formę czynności prawnej, której przedmiotem są udziały w spółce z o.o. W konsekwencji należy przyjąć, że złożenie przez darczyńcę oraz obdarowanego oświadczeń w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi jest wystarczające do skutecznego zawarcia umowy darowizny udziałów.
Na gruncie obowiązujących przepisów brak jest więc podstaw do uznania, że oświadczenie darczyńcy przy darowiźnie udziałów musi być każdorazowo objęte aktem notarialnym. Decydujące znaczenie ma zachowanie formy przewidzianej dla zbycia udziałów oraz skuteczne wykonanie świadczenia.
Skutki niezachowania formy aktu notarialnego
Brak zachowania formy aktu notarialnego dla oświadczenia darczyńcy nie prowadzi do nieważności umowy darowizny udziałów, jeżeli doszło do skutecznego przeniesienia własności udziałów. W takim przypadku mamy do czynienia z konwalidacją czynności prawnej w rozumieniu art. 890 § 1 zd. 2 k.c. Warunkiem dopuszczalności takiej konwalidacji jest jednak złożenie oświadczeń stron co najmniej w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, zgodnie z art. 180 k.s.h.