Tag: transgraniczna zmiana siedziby

  • Polska spółka ma prawo wyemigrować za granicę – transgraniczna zmiana siedziby spółki cz. II

    Tematem transgranicznej zmiany siedziby spółki zajmowaliśmy się już w sierpniowym wpisie. Wydane niedawno orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej każe na nowo przyjrzeć się polskim regulacjom w kontekście ich zgodności z prawem Unii Europejskiej. Zdaniem bowiem Trybunału, polskie przepisy stoją w sprzeczności z unijną swobodą przedsiębiorczości.

    Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrosło na kanwie sprawy polskiej spółki Polbud – Wykonawstwo sp. z o.o. (Polbud). 30 września 2011 r. zgromadzenie wspólników Polbud podjęło uchwałę o przeniesieniu siedziby spółki do Luksemburga. W uchwale nie wskazano by przeniesienie siedziby spółki wiązało się z przeniesieniem siedziby zarządu czy też miejsca rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej. Na skutek podjętej uchwały sąd rejestrowy wpisał w KRS otwarcie likwidacji Polbud. Po formalnym zarejestrowaniu Polbud w Lukseburgu (pod nową nazwą Consoil Geotechnik Sàrl) spółka złożyła wniosek o wykreślenie z KRS. Sąd rejestrowy odmówił wykreślenia, żądając przedłożenia dokumentacji, z której wynika faktyczne przeprowadzenie likwidacji (tj. zakończenie działalności w Polsce). Polbud zaskarżył stanowisko KRS’u i sprawa trafiła aż przed Sąd Najwyższy, który wystosował zapytanie do TSUE.

    TSUE zajął się przede wszystkim dwoma pytaniami:

    1. Po pierwsze, czy w zakres swobody przedsiębiorczości wchodzi możliwość transgranicznej zmiany siedziby spółki bez jednoczesnego przeniesienia miejsca rzeczywistej siedziby spółki (tj. miejsca prowadzenia działalności gospodarczej)?
    2. Po drugie, czy zgodne z przepisami UE są przepisy krajowe, które wymagają przeprowadzenia pełnej likwidacji spółki mającej zamiar transgranicznej zmiany siedziby?

    Jeżeli chodzi o pierwsze pytanie to TSUE wskazał, iż w kwestii badania powiązania spółki przenoszącej siedzibę z krajowym systemem prawnym państwa przyjmującego, istotne są jedynie przepisy państwa przyjmującego. Oznacza to, że jeżeli państwo przyjmujące nie wymaga, aby wraz z transgraniczną zmianą siedziby spółki doszło do zmiany miejsca wykonywania działalności gospodarczej, wówczas spółka może dokonać zmiany siedziby bez zmiany miejsca wykonywania działalności gospodarczej. W omawianym przypadku przepisy Luksemburga nie wymagały przeniesienia miejsca wykonywania działalności gospodarczej ergo polskie regulacje prawne muszą akceptować możliwość takiej zmiany siedziby, gdyż mieści się ona w zakresie swobody przedsiębiorczości spółki.

    ship-2787544_1280

    Co do drugiej kwestii TSUE przyjął, że przepisy k.s.h. które wymagają przeprowadzenia likwidacji spółki (tj. zakończenia bieżących interesów, ściągnięcia wierzytelności, wypełnienia zobowiązań i upłynnienia majątku spółki, zaspokojenia lub zabezpieczenia wierzycieli, złożenia sprawozdania finansowego z dokonania tych czynności oraz wskazania przechowawcy ksiąg i dokumentów likwidowanej spółki) przed wykreśleniem spółki z KRS w ramach procedury transgranicznej zmiany siedziby stanowią ograniczenie swobody przedsiębiorczości gwarantowanej Traktatem o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 49 i 54 TFUE).

    Jednocześnie TSUE zauważył, że państwa członkowskie mogą ograniczać swobodę przedsiębiorczości o ile jest to uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego – przykładowo: ochroną wierzycieli, wspólników mniejszościowych czy pracowników przeniesionej spółki. Natomiast polskie przepisy przewidują ogólny obowiązek przeprowadzenia likwidacji bez względu na rzeczywiste ryzyko naruszenia interesów wierzycieli, wspólników mniejszościowych i pracowników oraz bez możliwości wyboru mniej restrykcyjnych środków mogących chronić te interesy. Co się tyczy w szczególności ochrony interesów wierzycieli, jak zaznaczyła Komisja Europejska, ustanowienie gwarancji bankowych lub innych równoważnych zabezpieczeń mogłoby zapewnić odpowiednią ochronę wspomnianych interesów. Takie podejście stanowi de facto wyraz domniemania winy w działaniu spółki, która planuje transgraniczną zmianę siedziby.

    Tezy przedstawione przez TSUE wskazują na to, że polskie prawo nie może wymagać „zwinięcia” działalności w Polsce przy okazji transgranicznej zmiany siedziby zupełnie niezależnie od okoliczności faktycznych, które temu towarzyszą. Innymi słowy, transgraniczna zmiana siedziby polskiej spółki do innego kraju powinna być możliwa bez konieczności zlikwidowania działalności w Polsce. Granice Polski zostały dla spółek otwarte.

    Chętnych do zapoznania się z orzeczeniem TSUE zapraszam tutaj.

  • Czy granice państwowe w UE istnieją? Transgraniczna zmiana siedziby spółki

    Transgraniczna zmiana siedziby spółki w znaczeniu prawnym najczęściej jest skutkiem poszukiwania przez przedsiębiorcę korzystniejszego klimatu prawnego dla rozwoju swojego przedsiębiorstwa i prowadzonej przez niego działalności. Pomimo podejmowanych prób zharmonizowania przepisów unijnych dotyczących zmiany siedziby spółki w obrębie państw członkowskich UE (projekt tzw. Czternastej Dyrektywy) póki co nie wypracowano rozwiązań legislacyjnych w tym przedmiocie. Kwestia transgranicznej zmiany siedziby spółki pozostaje więc w gestii państw członkowskich, których działania powinny być zgodne z zasadami przedsiębiorczości na rynku wewnętrznym UE, określonymi w  art. 49-55 TfUE, oraz uwzględniać najnowsze orzecznictwo TSUE zapadłe m.in. w sprawach: Cartesio (wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r., c-210/06); VALE (wyrok z dnia 12 lipca 2012 r., c-378/10).

    Z teoretycznego punktu można wyróżnić dwie sytuacje transgranicznej zmiany siedziby:

    1. inkorporacja, czyli zmiana siedziby, ale z zachowaniem prawa właściwego miejsca pochodzenia spółkilub
    2. reinkorporacja, czyli zmiana siedziby ze zmianą prawa właściwego na prawo państwa przejmującego.

    W polskim porządku prawnym omawianą kwestię normuje art. 19 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe (PPM), który stanowi, że z chwilą przeniesienia siedziby do innego państwa osoba prawna podlega prawu tego państwa. Standardowo osobowość prawna uzyskana w państwie dotychczasowej siedziby jest zachowana, jeżeli przewiduje to prawo każdego z zainteresowanych państw, przy czym przeniesienie siedziby w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego nie prowadzi do utraty osobowości prawnej. Przewidziano więc reinkorporację spółki z jednoczesnym zachowaniem jej ciągłości prawnej.

    Niemniej jednak normy kolizyjne z ustawy PPM rozstrzygają wyłącznie kwestie właściwości prawa, tj. określają, jakie prawo stosuje się do danego zagadnienia. Natomiast polskie ustawodawstwo materialno- i formalnoprawne nie zna instytucji transgranicznej zmiany siedziby spółki – jeśli chodzi o spółki „imigrujące” do Polski. Z kolei jeśli chodzi o sytuację „emigracji” spółki, nasz ustawodawca w art.  270 ksh (w stosunku do spółki z o.o.) i art. 459 ksh (w stosunku do spółki akcyjnej) przewidział sytuację przeniesienia za granicę siedziby spółki i skutki takiego przeniesienia. De facto taka „emigracja” spółki powoduje jej rozwiązanie i wykreślenie z rejestru w Polsce – co w konsekwencji pozostaje w dysharmonii z przywołaną wyżej normą kolizyjną, jeśli chodzi o zmianę siedziby na obszarze państw EOG.

    eu-carina-rampa-

    W orzeczeniu wydanym przez TSUE w sprawie VALE podkreślono, że swoboda przedsiębiorczości stoi na przeszkodzie takim normom prawnym państwa przyjmującego, które co do zasady zakazują przekształcenia spółki założonej w innym państwie w spółkę prawa krajowego i wymagają jej ponownego utworzenia, przyznając jednocześnie możliwość przekształcenia spółkom krajowym. (…) spółkom zagranicznym z terenu UE należy zasadniczo umożliwić to, co zostało przyznane spółkom krajowym.

    W polskim porządku prawnym takiego zakazu przekształcenia nie ma, ale nie ma także żadnej normy materialnoprawnej, która przewidywałaby możliwość dokonania takiego przekształcenia, oraz formalnoprawnej, która przewidywałby taką procedurę. Innymi słowy, nie ma normy prawnej, która dawałaby podstawę do tego, żeby spółka mająca siedzibę za granicą mogła przenieść swoją siedzibę na terytorium Polski, dostosować się do prawa polskiego  i stać się polską spółką prawa handlowego z zachowaniem ciągłości działalności zapoczątkowanej na terytorium innego kraju – brak jest procedury, której efektem byłaby inkorporacja bądź reinkorporacja siedziby spółki. Zasadniczo aby transgraniczna zmiana siedziby była możliwa, musi ją przewidywać zarówno prawo państwa pochodzenia, jak i państwo przyjmujące. W Polsce – z powyższych względów – dokonanie czynności mającej na celu wyłącznie zmianę siedziby spółki na siedzibę położoną poza granicami kraju, a co za tym idzie – zmianę reżimu prawnego, któremu podlega spółka, nie jest możliwe.

    W praktyce najczęściej stosowane rozwiązania tego problemu w Polsce to:

    1. połączenie spółki „zagranicznej” ze spółką w kraju docelowym, np. w Polsce, na podstawie przepisów 491 KSH;
    2. przeniesienie przedsiębiorstwa spółki do innego kraju, a następnie likwidacja spółki w kraju pochodzenia, np. poprzez sprzedaż przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, bądź aport.