W obecnym stanie prawnym, w razie przeprowadzenia kontroli podatkowej i wykrycia ewentualnych nieprawidłowości, podatnik lub płatnik, u którego przeprowadzana jest kontrola, a który nie zgadza się z jej wynikami, może wdać się w spór z organem podatkowym. Spory takie są jednak nie tylko czasochłonne, ale też wymagają nierzadko znacznych nakładów finansowych. W obrocie gospodarczym, w którym czas to pieniądz, okoliczność ta jest wyjątkowo dotkliwa. Wraz z rozwojem gospodarczym kraju wzrasta potrzeba upraszczania rozwiązań systemu podatkowego dla jak najbardziej efektywnego wykorzystania potencjału polskich przedsiębiorstw. Służyć mają temu między innymi kolejne ustawy deregulacyjne z zakresu prawa podatkowego.
Ugoda podatkowa jako instrument alternatywnego rozwiązywania sporów
Jak wynika z uzasadnienia projektu, celem propozycji wprowadzenia do systemu podatkowego nowej instytucji w postaci ugody podatkowej jest nie tylko usprawnienie procesu rozwiązywania sporów podatkowych między organem podatkowym a jednostkami, ale nawet zapobieganie ich powstawaniu. Rozwiązanie to ma sprowadzać się do ograniczenia władztwa organów administracyjnych w stosunkach z podatnikami i płatnikami poprzez wprowadzenie konsensualnego, opartego na porozumieniu i zrozumieniu mechanizmu. Ugoda podatkowa ma być dodatkową i dobrowolną drogą dla podatnika lub płatnika w sytuacji, gdy termin płatności jego zobowiązania podatkowego upłynął. Jeśli do zawarcia ugody dojdzie, a dłużnik (podatnik lub płatnik) dotrzyma wynikających z niej ustaleń, to sprawa zostanie definitywnie zakończona. Spór co do istnienia zobowiązania podatkowego lub jego wysokości albo więc w ogóle nie powstanie, albo też zostanie szybko zakończony – bez potrzeby inicjowania postępowania przed sądem administracyjnym.
Ugoda korzystna dla wszystkich
Zawarcie i wykonanie ugody podatkowej ma oznaczać realne korzyści dla każdej z jej stron. Organy podatkowe unikną w ten sposób kosztów związanych z prowadzeniem kontroli podatkowej, a następnie sporu w tym zakresie, co pozwoli na odciążenie budżetu państwa. Podatnik lub płatnik osiągnie z tego takie same korzyści, albowiem przyspieszy postępowanie podatkowe i obniży wynikające stąd dla niego koszty. Twórcy projektu poszli jednak o krok dalej, przewidując możliwość obniżenia odsetek z tytułu zaległości podatkowej. Zgodnie z projektem, im szybciej ugoda zostanie zawarta, tym wyższa będzie potencjalna redukcja odsetek za zwłokę. Co więcej, projektodawca proponuje także wprowadzenie ułatwień w spłacie zaległości objętych ugodą, a także, w pewnym zakresie, gwarancję niekaralności w związku z ich niezapłaceniem terminie.
Instytucja ugody pozwoli na uwzględnienie interesów tych przedsiębiorców, których zaległość powstała bez zamiaru uchylania się od opodatkowania. Zawarcie ugody ma być całkowicie dobrowolne dla obu stron. Inicjatywa w tym zakresie ma pochodzić od podatnika (płatnika) i pozostawać w sferze uznania administracyjnego organów podatkowych.
Kiedy możemy oczekiwać nowelizacji?
Projekt ustawy deregulacyjnej został opracowany przez Ministerstwo Finansów i Gospodarki. Jak wynika z informacji opublikowanych na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, planowanym terminem przyjęcia projektu przez Radę Ministrów jest III. kwartał 2026 roku. Jeśli zostanie to zrealizowane, projekt będzie musiał jeszcze przejść całą drogę ustawodawczą, a więc podlegać będzie uchwaleniu przez Parlament. Wydaje się zatem, że na ten ułatwiający życie podatnikom instrument prawa podatkowego przyjdzie nam jeszcze poczekać.