Od 2022 r. przepis art. 384¹ Kodeksu spółek handlowych reguluje zasady dotyczące zawierania przez spółki akcyjne transakcji z podmiotami powiązanymi. Celem tych regulacji jest przede wszystkim zwiększenie ochrony majątku spółki oraz ochrona interesów akcjonariuszy mniejszościowych przed zawieraniem transakcjami, które mogłyby prowadzić do nieuzasadnionego transferu majątku spółki na rzecz jej podmiotów powiązanych.
Kogo dotyczą przepisy dotyczące transakcji z podmiotami powiązanymi?
Regulacja zawarta w art. 384¹ k.s.h. znajduje zastosowanie do spółek akcyjnych oraz spółek komandytowo-akcyjnych.
Co istotne, przepisy te nie obejmują spółek, których akcje są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym oraz spółek należących do grup spółek w rozumieniu przepisów kodeksu spółek handlowych. Obowiązki te znajdują jednak zastosowanie do spółek funkcjonujących w alternatywnym systemie obrotu, np. na rynku NewConnect.
Czym właściwie jest „transakcja z podmiotem powiązanym”?
Przepisy kodeksu spółek handlowych posługują się pojęciem „transakcji”, ale nie definiują tego pojęcia. To właśnie jeden z największych problemów praktycznych związanych ze stosowaniem obowiązków wynikających z przepisu art. 384¹ k.s.h. Należy przychylić się do poglądu, że chodzi nie tylko o klasyczne umowy sprzedaży czy pożyczki. Pojęcie transakcji może obejmować również czynności wewnątrzspółkowe, np. wypłatę dywidendy. Z tego względu w praktyce rekomendowane jest raczej szerokie rozumienie tego pojęcia.
Jakie podmioty są uznawane za powiązane?
Przepisy obejmują transakcje zawierane pomiędzy spółką a spółką dominującą, spółką zależną oraz spółką powiązaną w rozumieniu przepisów kodeksu spółek handlowych. Jednocześnie katalog ten jest znacznie węższy niż w regulacjach rynku kapitałowego czy międzynarodowych standardach rachunkowości.
Kiedy potrzebna jest zgoda rady nadzorczej?
Nie każda transakcja z podmiotem powiązanym wymaga uzyskania zgody rady nadzorczej na jej zawarcie.
Obowiązki przewidziane w art. 384¹ k.s.h. aktualizują się dopiero wtedy, gdy wartość transakcji przekracza 10% sumy aktywów spółki ustalonych na podstawie ostatniego zatwierdzonego sprawozdania finansowego.
Ponieważ obowiązek uzyskania zgody rady nadzorczej wynika bezpośrednio z ustawy, do określenia skutków jej zawarcia bez uzyskania wymaganej zgody zastosowanie znajdują sankcja przewidziana w art. 17 k.s.h. Zawarcie istotnej transakcji w przypadku braku uzyskania zgody rady nadzorczej może prowadzić więc do jej nieważności.
Charakter „opt-out” – czyli możliwość wyłączenia przepisów
Omawiany przepis nie mają charakteru bezwzględnie obowiązującego. Akcjonariusze mogą zatem zdecydować o wyłączeniu stosowania zasad przewidzianych w art. 384¹ k.s.h. albo o odpowiednim ograniczeniu lub zmodyfikowaniu zakresu ich zastosowania.