Na stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów pojawił się projekt nowelizacji ustawy Ordynacja podatkowa dotyczący odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółek kapitałowych. Projekt stanowi odpowiedź na niedawne orzeczenia wydawane przez TSUE. Wprawdzie dotychczas Trybunał Sprawiedliwości UE w wyrokach C‑277/24 (Adjak) oraz C‑278/24 (Genzyński) nie zakwestionował wprost zgodności art. 116 Ordynacji podatkowej z prawem unijnym, wskazał jednak na konieczność dostosowania polskich regulacji w taki sposób, aby zapewniały one pełną ochronę majątkowych praw osób trzecich.
Zapewnienie osobie trzeciej prawa do kwestionowania ustaleń organów podatkowych
Jedną z najważniejszych zmian jest wyraźne zagwarantowanie prawa osoby trzeciej (m.in. członków zarządu spółek kapitałowych) do podważania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu wymiarowym prowadzonym wobec spółki, a także w zakresie kwalifikacji prawnych zastosowanych przez organ podatkowy. TSUE rozpatrując sprawy C-277/24 (Adjak) oraz C-278 (Genzyński) wskazał, że niemożność uczestniczenia przez osoby trzecie ponoszące odpowiedzialność majątkową za zaległości podatkowe spółki w prowadzonych postępowaniach wymiarowych narusza zasadę prawa do obrony. To zaś, w ocenie TSUE, może prowadzić do sytuacji, w której decyzja organu podjęta wobec spółki działa niczym prejudykat wobec osoby trzeciej, co w świetle unijnego porządku prawnego jest niedopuszczalne. Proponowana przez rząd nowelizacja Ordynacji podatkowej usuwa tę wątpliwość, przyznając osobie trzeciej uprawnienia do czynnego udziału w takim postępowaniu.
Prawo dostępu do akt postępowania wymiarowego
Zapewnienie osobie trzeciej czynnego udziału w postępowaniu wymiarowym wiąże się również z upoważnieniem do pełnego dostępu do akt postępowania prowadzonego względem spółki. Rozwiązanie to jest bezpośrednio sprzężone z zapewnieniem należytego prawa do obrony. Znajomość całości akt sprawy pozwala bowiem skutecznie opracować strategię działania i formułować trafne zarzuty dotyczące ewentualnych błędnych ustaleń poczynionych przez organy podatkowe.
Co nowelizacja oznacza w praktyce?
Wejście w życie proponowanych zmian spowoduje, że postępowania wobec osób trzecich staną się bardziej zbliżone do typowych postępowań prowadzonych z udziałem osób, które odpowiadają swoim majątkiem za określone zobowiązania. Nowelizacja ustawy doprowadzi zatem do akceptowalnej sytuacji, w której członek zarządu spółki kapitałowej będzie mógł w sposób realny wpłynąć na jego przebieg. Postępowanie podatkowe nie będzie zatem jedynie „przedłużeniem” postępowania prowadzonego uprzednio wobec samej spółki.
Kiedy zmiany wejdą w życie?
Rząd szacuje, że projektowane zmiany wejdą w życie jeszcze w I bądź w II kwartale 2026 roku.